Νόμος 5222/2025: Οι μεγάλες αλλαγές σε ΦΠΑ, εισόδημα, τιμολόγηση και πρόστιμα – Τι πρέπει να γνωρίζετε

Με τον Νόμο 5222/2025, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ με τίτλο «Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας και άλλες διατάξεις – Συνταξιοδοτικές διατάξεις», θεσπίζεται ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που εκτείνεται πολύ πέραν των τελωνειακών ζητημάτων. Ο νόμος περιλαμβάνει κρίσιμες αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος, στον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, στα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα, αλλά και στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, με στόχο την ψηφιακή ενοποίηση, την ευθυγράμμιση με τις κοινοτικές οδηγίες και τη μείωση της φοροδιαφυγής.

Αλλαγές στη Φορολογία Εισοδήματος

Ο νέος νόμος φέρνει σημαντικές παρεμβάσεις στις διατάξεις του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Μεταξύ αυτών:

Αρχικά, επανεξετάζονται τα καθεστώτα εναλλακτικής φορολόγησης (άρθρα 5Α, 5Β, 5Γ του ΚΦΕ), τα οποία αφορούν κυρίως φορολογικούς κατοίκους εξωτερικού ή επενδυτές με ειδικά χαρακτηριστικά. Παράλληλα, ορίζεται ότι η κάλυψη δαπανών νοσηλείας από τον εργοδότη προς τον εργαζόμενο ή συγγενή του δεν θα λογίζεται πλέον ως εισόδημα από μισθωτή εργασία – μια σημαντική πρόβλεψη κοινωνικού χαρακτήρα (άρθρο 207).

Επιπλέον, εξισώνονται πλέον οι φορολογικές υποχρεώσεις ναυτικών σε ιδιωτικά πλοία αναψυχής με εκείνες των ναυτικών του Εμπορικού Ναυτικού, καλύπτοντας ένα μέχρι σήμερα νομοθετικό κενό (άρθρο 208). Αξιοσημείωτη είναι και η θέσπιση αυτοτελούς φορολογικής μεταχείρισης για τους πλανόδιους λαχειοπώλες, με απαλλαγή των προμηθειών τους από τεκμήρια (άρθρο 209).

Τέλος, εισάγεται μια σημαντική υποχρεωτικότητα στις συναλλαγές ενοικίων: όλα τα μισθώματα θα πρέπει να καταβάλλονται αποκλειστικά μέσω τραπεζικού λογαριασμού. Σε αντίθετη περίπτωση, ο εκμισθωτής χάνει το δικαίωμα έκπτωσης επισκευαστικών και άλλων λειτουργικών δαπανών, ενώ ο μισθωτής αποκλείεται από οποιοδήποτε επίδομα ή ευεργέτημα σχετικό με τη μίσθωση (άρθρο 210).

Ηλεκτρονική Τιμολόγηση με Κίνητρα και Υποχρεωτικότητα

Ένα από τα πλέον ουσιαστικά βήματα του νομοθέτη προς την ψηφιοποίηση είναι η υποχρεωτική ηλεκτρονική τιμολόγηση μεταξύ επιχειρήσεων. Αν και η πλήρης υποχρεωτικότητα αναμένεται το επόμενο διάστημα, ο νόμος εισάγει κίνητρα για τις επιχειρήσεις που υιοθετήσουν από τώρα το μέτρο.

Συγκεκριμένα, παρέχεται 100% προσαυξημένη απόσβεση για την αρχική αγορά εξοπλισμού και λογισμικού, καθώς και 100% προσαύξηση της δαπάνης για έκδοση και διαβίβαση τιμολογίων κατά το πρώτο έτος εφαρμογής (άρθρο 212). Η πρόβλεψη αυτή στοχεύει στην εθελοντική επιτάχυνση της μετάβασης, προσφέροντας ισχυρά φορολογικά οφέλη για όσους επιχειρηματίες κάνουν την αρχή.

Παράλληλα, καταργούνται οριστικά οι χειρόγραφες αποδείξεις λιανικής, και στα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (άρθρα 237–240) προβλέπεται η ενίσχυση των όρων αυθεντικότητας και ακεραιότητας για τα ηλεκτρονικά τιμολόγια.

Νέες ρυθμίσεις στον ΦΠΑ με βάση τις Οδηγίες της Ε.Ε.

Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας υφίσταται επίσης σημαντικές μεταβολές:

Μειώνεται ο συντελεστής από 13% σε 6% για εισαγωγές έργων τέχνης, συλλογών και αρχαιοτήτων, καθώς και για τις πωλήσεις έργων από καλλιτέχνες και διαδόχους τους (άρθρο 236).

Αναθεωρείται το ειδικό καθεστώς για μικρές επιχειρήσεις, προσδιορίζοντας νέα όρια τζίρου, διαδικασίες απαλλαγής και αρμοδιότητες της ΑΑΔΕ (άρθρα 223–233).

Ενσωματώνονται στην ελληνική νομοθεσία οι Οδηγίες (ΕΕ) 2022/542 και 2020/285, φέρνοντας αλλαγές σε παραδόσεις αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας, εισαγωγές και εξ αποστάσεως πωλήσεις.

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για φορολογικές απαλλαγές εφοδιασμού σε πλοία, οι οποίες επεκτείνονται σε περισσότερες κατηγορίες (άρθρο 222).

Αυστηροποίηση προστίμων και νέες υποχρεώσεις

Στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και στον ν. 2523/1997 προστίθενται διατάξεις που προβλέπουν:

Αύξηση προστίμων για το δελτίο αποστολής, όταν δεν εκδίδεται για μεταφορές αγαθών (άρθρο 214).

Υποχρεωτική αποδοχή πληρωμών μέσω POS για συγκεκριμένες νομικές οντότητες (άρθρο 215).

Νέα πλαίσια για την έκδοση αποδεικτικού ενημερότητας, με διαφοροποίηση ανάλογα με τη συμμετοχή στο νομικό πρόσωπο και ύπαρξη εγγυήσεων (άρθρο 216–218).

Δημιουργία Μητρώου Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (ΜΙΔΑ) στην ΑΑΔΕ (άρθρο 217), για πλήρη παρακολούθηση ακίνητης περιουσίας.

Λοιπές διατάξεις με ουσιαστικό αντίκτυπο

Ο νέος νόμος προβλέπει επίσης:

Μείωση της απαίτησης κατοικίας στο εξωτερικό για απαλλαγή από φόρο κληρονομιάς: από 10 σε 5 έτη (άρθρο 241).

Εξαιρέσεις από φόρο δωρεάς για παροχές εργοδοτών που καλύπτουν ιατρικές δαπάνες (άρθρο 242).

Απαλλαγή ΕΦΑ για ΜΚΟ και ιδρύματα με αποδεδειγμένους κοινωφελείς σκοπούς στην Ελλάδα (άρθρο 243).

Καθορισμός τέλους επιτηδεύματος για ακίνητα σε βραχυχρόνια μίσθωση (άρθρο 249).

Συνοψίζοντας

Ο Νόμος 5222/2025 αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές πολυθεματικές παρεμβάσεις της τελευταίας δεκαετίας. Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στη δομή της τελωνειακής διοίκησης, αλλά εισέρχονται δυναμικά στο φορολογικό πεδίο, επηρεάζοντας χιλιάδες επιχειρήσεις, επαγγελματίες και φυσικά πρόσωπα.

Η υποχρεωτική ηλεκτρονική τιμολόγηση, η ψηφιοποίηση συναλλαγών, η ενίσχυση της διαφάνειας μέσω του ΜΙΔΑ, αλλά και οι στοχευμένες ελαφρύνσεις σε κοινωνικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, αναδιαμορφώνουν τον χάρτη της φορολογικής συμμόρφωσης στην Ελλάδα.

Η έγκαιρη προσαρμογή είναι πλέον επιτακτική. Οι επιχειρήσεις που θα κινηθούν νωρίς, όχι μόνο θα αποφύγουν κυρώσεις, αλλά θα επωφεληθούν και από ουσιαστικά φορολογικά κίνητρα.