Ατομική Επιχείρηση: Τι Είναι, Πώς Φορολογείται και Τι Πρέπει να Προσέξετε το 2026

Η ατομική επιχείρηση είναι η πιο διαδεδομένη μορφή επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι, μικροί έμποροι, τεχνίτες, σύμβουλοι, όλοι αυτοί συνήθως ξεκινάνε με ατομική επιχείρηση. Η σύστασή της είναι σχετικά απλή, αλλά η φορολογική και ασφαλιστική της αντιμετώπιση απαιτεί σωστή κατανόηση, ειδικά με τις αλλαγές που ισχύουν από το 2026.

Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε αναλυτικά τι ακριβώς είναι η ατομική επιχείρηση, πώς φορολογείται, τι αλλάζει φέτος και ποια σημεία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.

Τι είναι η ατομική επιχείρηση

Η ατομική επιχείρηση είναι η πιο απλή νομική μορφή επιχείρησης. Δεν απαιτεί εταιρικό σχήμα, δεν χρειάζεται καταστατικό, δεν έχει ελάχιστο κεφάλαιο και ο ιδιοκτήτης ταυτίζεται πλήρως με την επιχείρηση. Αυτό σημαίνει ότι τα κέρδη φορολογούνται ως εισόδημα του φυσικού προσώπου και ότι ο ιδιοκτήτης ευθύνεται απεριόριστα με την προσωπική του περιουσία για τυχόν υποχρεώσεις.

Η έναρξη γίνεται πλέον κυρίως ψηφιακά μέσω Taxisnet, χωρίς παράβολο και χωρίς κόστος. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται καν φυσική παρουσία στη ΔΟΥ. Από την ημέρα της έναρξης, ο επαγγελματίας αποκτά υποχρεώσεις τόσο φορολογικές όσο και ασφαλιστικές.

Πώς φορολογείται η ατομική επιχείρηση το 2026

Η φορολογία της ατομικής επιχείρησης γίνεται στα καθαρά κέρδη, δηλαδή στη διαφορά μεταξύ εσόδων και εξόδων. Ένα σημαντικό σημείο που πολλοί αγνοούν: δεν υπάρχει αφορολόγητο όριο. Η φορολόγηση ξεκινάει από το πρώτο ευρώ.

Από το 2026, εφαρμόζεται οριζόντια μείωση των φορολογικών συντελεστών κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες. Η νέα κλίμακα φορολογίας εισοδήματος διαμορφώνεται ως εξής: 7% για κέρδη από 0 έως 10.000 ευρώ, 20% για κέρδη από 10.001 έως 20.000 ευρώ, 26% για κέρδη από 20.001 έως 30.000 ευρώ, 34% για κέρδη από 30.001 έως 40.000 ευρώ και 42% για κέρδη πάνω από 40.000 ευρώ.

Πρόκειται για μια αισθητή ελάφρυνση σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, αν και το συνολικό φορολογικό βάρος παραμένει σημαντικό, ειδικά για μεσαία και υψηλά εισοδήματα.

Τα κέρδη από ατομική επιχείρηση προστίθενται σε τυχόν εισοδήματα από μισθούς ή συντάξεις, κάτι που μπορεί να ανεβάσει κάποιον σε υψηλότερη φορολογική κλίμακα. Δεν ισχύει η έκπτωση φόρου που υπάρχει για μισθωτούς και συνταξιούχους.

Η μείωση 50% για νέους επιχειρηματίες

Αν κάνεις πρώτη φορά έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας, υπάρχει ένα σημαντικό κίνητρο: για τα τρία πρώτα έτη λειτουργίας, ο πρώτος φορολογικός συντελεστής μειώνεται κατά 50%, εφόσον τα ετήσια ακαθάριστα έσοδα δεν ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι αντί για 7% (νέος συντελεστής 2026), ο νέος επαγγελματίας πληρώνει μόλις 3,5% στα πρώτα 10.000 ευρώ κερδών.

Πρόκειται για μια πραγματική ανάσα στα πρώτα χρόνια, που συνήθως είναι και τα πιο δύσκολα οικονομικά.

Τεκμαρτό εισόδημα: τι είναι και γιατί πρέπει να το γνωρίζετε

Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αλλαγές των τελευταίων ετών είναι η τεκμαρτή φορολόγηση. Αντικατέστησε το παλιό τέλος επιτηδεύματος και ουσιαστικά θεσπίζει ένα ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα, ακόμα κι αν τα πραγματικά κέρδη είναι χαμηλότερα ή ακόμα και μηδενικά.

Ο υπολογισμός βασίζεται στον κατώτατο μισθό (που από το 2026 ανέρχεται σε 880 ευρώ) και στα έτη δραστηριότητας. Για τα πρώτα 3 χρόνια λειτουργίας δεν εφαρμόζεται τεκμαρτή φορολόγηση. Από το 4ο έτος και μετά, το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα ξεκινάει από τις 12.320 ευρώ περίπου και αυξάνεται ανάλογα με τα χρόνια, την απασχόληση προσωπικού και τον μέσο τζίρο του κλάδου.

Αν η επιχείρηση απασχολεί προσωπικό, προστίθεται το 10% του ετήσιου κόστους μισθοδοσίας. Αν ο τζίρος υπερβαίνει τον μέσο όρο του ΚΑΔ, προστίθεται ακόμα 5% της διαφοράς. Ακόμα κι αν τα πραγματικά κέρδη σου είναι 500 ευρώ, μπορεί η εφορία να σε φορολογήσει σαν να είχες κέρδη 12.000 ή περισσότερα.

Υπάρχουν βέβαια εξαιρέσεις: αγρότες, εργαζόμενοι με μπλοκάκι που έχουν έως 3 εργοδότες και δηλώνουν την οικία τους ως έδρα, άτομα με αναπηρία 80% και άνω, καθώς και νέες μητέρες για το έτος γέννησης και τα δύο επόμενα. Επίσης, για επαγγελματίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους εκτός Αττικής, το τεκμαρτό εισόδημα μειώνεται κατά 50%.

Προκαταβολή φόρου

Πέρα από τον φόρο εισοδήματος, κάθε ατομική επιχείρηση υποχρεούται να πληρώνει και προκαταβολή φόρου για το επόμενο έτος. Αυτή υπολογίζεται ως ποσοστό επί του φόρου που προκύπτει. Για τα πρώτα χρόνια λειτουργίας η προκαταβολή είναι μειωμένη (50%), αλλά από το τρίτο έτος και μετά φτάνει τη πλήρη τιμή.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το πρώτο χρόνο που θα βγάλεις κέρδη, θα πληρώσεις τον φόρο σου συν μισό φόρο για την επόμενη χρονιά. Δεν είναι λίγοι αυτοί που αιφνιδιάζονται όταν λαμβάνουν το πρώτο εκκαθαριστικό.

ΦΠΑ: πότε εντάσσεστε και πότε απαλλάσσεστε

Αν ο ετήσιος τζίρος δεν ξεπερνάει τις 10.000 ευρώ, υπάρχει δυνατότητα απαλλαγής από τον ΦΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρεώνεις ΦΠΑ στα τιμολόγιά σου, αλλά δεν μπορείς και να εκπέσεις τον ΦΠΑ των εξόδων σου.

Αν ο τζίρος ξεπεράσει τις 10.000 ευρώ, εντάσσεσαι υποχρεωτικά στο κανονικό καθεστώς ΦΠΑ. Ο βασικός συντελεστής είναι 24%, με μειωμένους συντελεστές 13% και 6% για ορισμένα αγαθά και υπηρεσίες.

Προσοχή: η απαλλαγή δεν είναι αυτόματη, πρέπει να δηλωθεί κατά την έναρξη.

Ασφαλιστικές εισφορές ΕΦΚΑ

Η εγγραφή στον ΕΦΚΑ είναι υποχρεωτική από την ημερομηνία έναρξης. Οι εισφορές πληρώνονται κάθε μήνα και είναι ανεξάρτητες από τα κέρδη. Ο επαγγελματίας επιλέγει μεταξύ ασφαλιστικών κατηγοριών, με ελάχιστη μηνιαία εισφορά γύρω στα 220 ευρώ.

Για νέους ασφαλισμένους (έως 5 έτη ασφάλισης) υπάρχει ειδική μειωμένη κατηγορία. Οι ασφαλιστικές εισφορές εκπίπτουν από τα φορολογητέα κέρδη, δηλαδή μειώνουν τον τελικό φόρο. Αυτό είναι κάτι που πολλοί νέοι επαγγελματίες δεν αξιοποιούν σωστά.

Η σωστή επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας μπορεί να κάνει τη διαφορά στο τελικό κόστος. Δεν είναι πάντα συμφέρουσα η χαμηλότερη κατηγορία, ειδικά αν σκέφτεστε μακροπρόθεσμα για τη σύνταξή σας.

MyData, ηλεκτρονική τιμολόγηση και IRIS

Από το 2026, η χρήση MyData και η ηλεκτρονική τιμολόγηση είναι υποχρεωτικές για όλες τις ατομικές επιχειρήσεις. Κάθε τιμολόγιο που εκδίδεται πρέπει να αποστέλλεται ψηφιακά στην ΑΑΔΕ σε πραγματικό χρόνο.

Επιπλέον, υπάρχει προθεσμία εγγραφής στο σύστημα IRIS (άμεσες πληρωμές) για ελεύθερους επαγγελματίες και ατομικές επιχειρήσεις. Η μη συμμόρφωση μπορεί να σημαίνει πρόστιμα.

Τα βιβλία τηρούνται σε απλογραφικό σύστημα (βιβλίο εσόδων-εξόδων) και η υποχρεωτική ενημέρωση γίνεται κάθε τρεις μήνες. Μη ενημερωμένα βιβλία μπορούν να φέρουν πρόστιμο 3.000 ευρώ.

Παρακράτηση φόρου 20%

Αν η ατομική σου επιχείρηση παρέχει κυρίως συμβουλευτικές υπηρεσίες, πρέπει να γνωρίζεις ότι για τιμολόγια καθαρής αξίας άνω των 300 ευρώ, ο πελάτης σου υποχρεούται να παρακρατήσει 20% φόρο. Η παρακράτηση αυτή αφορά αποκλειστικά ατομικές επιχειρήσεις (φυσικά πρόσωπα), όχι εταιρείες.

Το ποσό αυτό δεν χάνεται, συμψηφίζεται με τον τελικό φόρο εισοδήματος. Ωστόσο, επηρεάζει τη ρευστότητα, γιατί δεν εισπράττεις ποτέ το 100% του τιμολογίου σου.

Νέα μέτρα 2026 για οικογένειες με παιδιά

Μια σημαντική αλλαγή του 2026 αφορά τους επαγγελματίες με παιδιά. Η φορολογική επιβάρυνση μειώνεται μέσω της κλίμακας φόρου εισοδήματος ανάλογα με τον αριθμό των εξαρτώμενων τέκνων. Όσο αυξάνονται τα παιδιά, τόσο μειώνεται ο φόρος.

Οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά επωφελούνται περισσότερο, ενώ σε χαμηλότερα εισοδήματα η φορολογική επιβάρυνση μπορεί να περιοριστεί σημαντικά. Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση που αξίζει να ληφθεί υπόψη στον οικονομικό σχεδιασμό.

Τι πρέπει να προσέξετε πριν ανοίξετε ατομική επιχείρηση

Πρώτα απ’ όλα, η απεριόριστη ευθύνη. Σε μια ατομική επιχείρηση, δεν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής περιουσίας. Αν τα πράγματα πάνε στραβά, κινδυνεύετε με την προσωπική σας περιουσία. Αν αυτό σας ανησυχεί, ίσως αξίζει να εξετάσετε εναλλακτικές μορφές, όπως η ΙΚΕ.

Δεύτερον, η τεκμαρτή φορολόγηση. Από το 4ο έτος λειτουργίας, ακόμα κι αν δεν έχετε πραγματικά κέρδη, θα φορολογηθείτε σαν να έχετε. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα σε χρονιές χαμηλής δραστηριότητας.

Τρίτον, η ρευστότητα. Με φόρο εισοδήματος, προκαταβολή φόρου, ΦΠΑ, ασφαλιστικές εισφορές και τυχόν παρακράτηση 20%, το πραγματικό ποσό που μένει στο χέρι μπορεί να είναι πολύ μικρότερο από αυτό που φαντάζεστε. Κάντε τους υπολογισμούς σας πριν ξεκινήσετε.

Τέταρτον, η οργάνωση. MyData, ηλεκτρονική τιμολόγηση, IRIS, τριμηνιαίες ενημερώσεις βιβλίων, δηλώσεις ΦΠΑ, ετήσια φορολογική δήλωση. Οι υποχρεώσεις είναι αρκετές. Η συνεργασία με λογιστή δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη.

Με λίγα λόγια

Η ατομική επιχείρηση παραμένει η πιο εύκολη πόρτα εισόδου στην επιχειρηματικότητα. Δεν χρειάζεται κεφάλαιο, δεν χρειάζεται εταίρους, η σύσταση γίνεται σε λίγα λεπτά από τον υπολογιστή σας. Όμως η απλότητα σταματάει εκεί.

Το 2026 φέρνει μειώσεις στους φορολογικούς συντελεστές, αλλά ταυτόχρονα αυστηροποιεί το τεκμαρτό σύστημα λόγω αύξησης του κατώτατου μισθού. Η σωστή επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας, η κατανόηση των τεκμαρτών και η οργάνωση από την πρώτη μέρα μπορούν να κάνουν τη διαφορά μεταξύ μιας βιώσιμης επιχείρησης και ενός εφιάλτη στα εκκαθαριστικά.